Nhồi máu cơ tim (còn gọi là nhồi máu cơ tim cấp) là một dạng bệnh tim xảy ra khi dòng máu đến cơ tim đột ngột bị tắc nghẽn. Khi không được cung cấp đủ máu, cơ tim không nhận được oxy. Nếu không được điều trị nhanh chóng, các tế bào cơ tim bắt đầu bị tổn thương và chết.
Nếu được điều trị sớm, tổn thương cơ tim có thể được ngăn ngừa hoặc hạn chế. Vì vậy, việc nhận biết các triệu chứng của nhồi máu cơ tim và gọi cấp cứu ngay khi nghi ngờ là rất quan trọng. Ở Việt Nam, có thể gọi 115 để yêu cầu cấp cứu y tế.
Nhồi máu cơ tim khác với ngừng tim đột ngột. Trong nhồi máu cơ tim, tim thường vẫn tiếp tục đập; còn khi ngừng tim, tim ngừng bơm máu hiệu quả và người bệnh thường mất ý thức. Nhồi máu cơ tim có thể gây ngừng tim đột ngột. Cả hai đều là tình trạng cấp cứu.
Nếu có triệu chứng nghi ngờ nhồi máu cơ tim, hãy gọi cấp cứu ngay cả khi bạn chưa chắc chắn.
Những yếu tố nguy cơ nào có thể thay đổi?
Có nhiều yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh để giảm khả năng bị nhồi máu cơ tim:
- Hút thuốc lá: Bỏ thuốc hoặc không bắt đầu hút thuốc.
- Cholesterol cao và tăng huyết áp: Kiểm soát bằng chế độ ăn uống, vận động và thuốc khi được chỉ định.
- Đái tháo đường: Kiểm soát đường huyết.
- Ít vận động và béo phì: Duy trì hoạt động thể chất và cân nặng hợp lý.
- Căng thẳng: Học các phương pháp lành mạnh để kiểm soát và ứng phó với stress.
Những yếu tố nguy cơ nào không thể thay đổi?
Một số yếu tố nguy cơ không thể thay đổi bao gồm:
- Tuổi
- Giới tính
- Tiền sử gia đình
- Chủng tộc hoặc dân tộc
Nguyên nhân gây nhồi máu cơ tim là gì?
Nguyên nhân phổ biến nhất là bệnh động mạch vành. Trong bệnh này, cholesterol và các chất khác tích tụ ở thành trong của động mạch, tạo thành mảng xơ vữa. Quá trình này được gọi là xơ vữa động mạch và có thể tiến triển trong nhiều năm.
Cuối cùng, một mảng xơ vữa có thể bị nứt hoặc vỡ. Cục máu đông hình thành tại vị trí đó và có thể làm tắc động mạch vành, khiến một phần cơ tim không được cung cấp máu và oxy.
Một nguyên nhân ít gặp hơn là co thắt nghiêm trọng động mạch vành, làm giảm hoặc ngừng dòng máu đến cơ tim.
Triệu chứng của nhồi máu cơ tim
Triệu chứng có thể từ nhẹ đến nặng và không phải người bệnh nào cũng có biểu hiện giống nhau.
Các triệu chứng thường gặp nhất gồm:
- Khó chịu hoặc đau ngực: Thường ở giữa hoặc bên trái ngực, kéo dài hơn vài phút hoặc hết rồi tái phát. Người bệnh có thể cảm thấy đè nặng, bóp nghẹt, căng tức hoặc đau. Đôi khi cảm giác giống ợ nóng hoặc khó tiêu.
- Khó thở: Có thể xuất hiện trước hoặc cùng lúc với đau ngực. Đôi khi khó thở là triệu chứng duy nhất và có thể xảy ra cả khi nghỉ ngơi.
- Đau hoặc khó chịu ở phần trên cơ thể: Có thể lan đến một hoặc cả hai cánh tay, lưng, vai, cổ, hàm hoặc vùng bụng trên.
Ngoài ra, người bệnh có thể buồn nôn, nôn, chóng mặt, hồi hộp hoặc tim đập nhanh, choáng váng và vã mồ hôi lạnh. Một số phụ nữ có biểu hiện khác nam giới; chẳng hạn, họ có thể dễ gặp tình trạng mệt mỏi không rõ nguyên nhân.
Dấu hiệu cảnh báo cần nhớ:
Đau/tức ngực → khó thở → đau lan tay, vai, lưng hoặc hàm → vã mồ hôi lạnh/chóng mặt/buồn nôn → gọi cấp cứu 115 ngay.
Nhồi máu cơ tim được chẩn đoán như thế nào?
Tại bệnh viện, bác sĩ chẩn đoán dựa trên triệu chứng, xét nghiệm máu và các thăm dò tim mạch.
Hai xét nghiệm đặc biệt quan trọng thường được sử dụng khi nghi ngờ nhồi máu cơ tim là:
Điện tâm đồ (ECG) + xét nghiệm Troponin máu
Điện tâm đồ giúp phát hiện những thay đổi về hoạt động điện của tim do thiếu máu cơ tim. Troponin là một protein của tế bào cơ tim; nồng độ troponin trong máu có thể tăng khi cơ tim bị tổn thương.
Điều trị nhồi máu cơ tim
Điều trị cần được tiến hành càng sớm càng tốt. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng thuốc chống hình thành cục máu đông, liệu pháp oxy khi có chỉ định, cùng các thủ thuật nhằm khôi phục dòng máu đến cơ tim.
Các phương pháp can thiệp có thể bao gồm nong động mạch vành và đặt stent (PCI) hoặc phẫu thuật bắc cầu động mạch vành.
Sau nhồi máu cơ tim, phục hồi chức năng tim, dùng thuốc theo chỉ định và thay đổi lối sống giúp người bệnh hồi phục và giảm nguy cơ tái phát. Người đã từng bị nhồi máu cơ tim có nguy cơ bị một cơn khác cao hơn, vì vậy cần kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ tim mạch.
Tóm tắt cơ chế:
Mảng xơ vữa động mạch vành → mảng xơ vữa nứt/vỡ → hình thành cục máu đông → tắc động mạch vành → cơ tim thiếu oxy → nhồi máu cơ tim.
